लोकतन्त्रमा मिडिया “चौथो स्तम्भ” का रूपमा चिनिन्छ। यसको मूल दायित्व जनतालाई जानकारी दिनु, सत्ताको निगरानी गर्नु र समाजमा सन्तुलित विचारको प्रवाह गराउनु हो। यिनै आधारमा हेर्दा कुनै पनि राजनीतिक दललाई खुलेर, लगातार वा एकोहोरो रूपमा समर्थन गर्नु मिडियाको भूमिकासँग कति मेल खान्छ भन्ने प्रश्न स्वाभाविक रूपमा उठ्छ।
१ मिडियाको मूल धर्म– तटस्थता र स्वतन्त्रता
मिडियाको विश्वसनीयता यसको तटस्थतामा टेकेर बस्छ।
जब मिडिया एक दलको पक्षमा झुक्छ, जनतामा “यहाँबाट आएको सूचना पक्षपाती हुनसक्छ” भन्ने शंका जन्मिन्छ।
तटस्थताको आधार कमजोर हुँदा मिडियाप्रतिको भरोसा घट्छ, जसले दीर्घकालमा लोकतान्त्रिक अभ्यास नै प्रभावित हुन्छ।
२ मिडिया–राजनीति सम्बन्ध: घुलामिलो हुँदा खतरा
मिडिया कुनै पार्टीसँग नजिकिनुका केही नकारात्मक प्रभावहरूः
समाचार छनोट र भाषा पक्षपाती बन्ने।
विपरीत मत र आलोचनालाई बेवास्ता गर्ने प्रवृत्ति बढ्ने।
सत्ता नियन्तरण गर्ने क्षमता घट्ने।
जनतालाई अपूर्ण वा गलत सन्देश जाने
यस्ता व्यवहारले मिडियालाई “प्रचार केन्द्र” जस्तै देखाउन सक्छ, जसले लोकतन्त्रको स्वास्थ्यमा चोट पुर्याउँछ।
३ के मिडियाले विचार राख्न सक्छ?
लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा मिडियालाई विचार राख्ने, विश्लेषण गर्ने र आफ्नो दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्ने अधिकार हुन्छ। तर यसका केही सीमाहरू छन्–
दृष्टिकोण (opinion) र समाचार (news) स्पष्ट रूपमा छुट्याउनुपर्छ।
समाचार मैदानमा तथ्यका आधारमा मात्र काम गर्नुपर्छ, कुनै दलप्रतिको झुकाव देखिनु हुँदैन।
विचार पनि प्रमाण र यथार्थमा आधारित, तर्कयुक्त र सन्तुलित हुनुपर्छ।
४ दलविशेषको पक्षमा उभिनु कहिले उपयुक्त?
कहिलेकाहीँ विशिष्ट सिद्धान्त, नीति वा मानवअधिकारको पक्षमा उभिनु मिडियाको दायित्व नै हुन सक्छ—
मानवअधिकार उल्लङ्घन रोक्न।
जनहित विरोधी गतिविधि उजागर गर्न।
पारदर्शिता र जवाफदेहिता कायम गराउन
तर कुनै दलको “आन्धालगानी” समर्थन भने जनहित होइन; यो त मिडियाको अन्त्यतिर धकेल्ने बाटो हो।
५ जनता र लोकतन्त्रमा पर्ने असर
जनताले प्राप्त गर्ने सूचना प्रदूषित हुन्छ।
मत निर्माण प्रक्रियामा एकोहोरो प्रभाव पर्छ।
लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धा कमजोर हुन्छ।
दीर्घकालमा मिडियाप्रति अविश्वास बढ्छ, जुन समाजका लागि खतरनाक हुन्छ।
निष्कर्ष
मिडियाले कुनै दलविशेषको पक्षमा लगातार वा प्रचारात्मक समर्थन गर्नु लोकतान्त्रिक मूल्य, पत्रकारिता आचारसंहिता र मिडियाको मूल उद्देश्यसँग मेल खाँदैन। मिडियाको सर्वोच्च शक्ति यसको विश्वसनीयता हो—र पक्षपात देखिनेबित्तिकै यही पूँजी कमजोर हुन्छ।
सही र निस्पक्ष सूचनाले मात्र समाजलाई बलियो र लोकतन्त्रलाई स्वस्थ बनाउँछ।
